“Trung Quốc sẽ không bao giờ là mối đe dọa… và chưa bao giờ chiếm đoạt một tấc đất nào.”
Tuyên bố này của Chủ tịch Tập Cận Bình trước Thủ tướng Anh Keir Starmer hôm thứ Năm không chỉ là một lời trấn an ngoại giao. Dưới góc độ địa chính trị, tôi nhìn nhận đây là một nước cờ chiến lược nhằm “phá vây” trong bối cảnh Bắc Kinh đang chịu sức ép tứ phía.
Tuy nhiên, để đánh giá độ tín nhiệm của phát ngôn này, chúng ta cần đặt nó lên bàn cân với những con số và sự kiện thực tế.
1. Động cơ kinh tế: Tại sao lại hạ giọng vào lúc này?
Không ngẫu nhiên mà ông Tập chọn giọng điệu hòa giải mềm mỏng như vậy với một đồng minh cốt lõi của Mỹ.
- Dẫn chứng thực tế: Nền kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với “cơn gió ngược”. Mới đây, EU đã mở cuộc điều tra chống trợ cấp đối với xe điện Trung Quốc. Tại Mỹ, chính sách thuế quan (dù là thời Biden hay Trump) đều đang siết chặt các mặt hàng công nghệ cao của Bắc Kinh.
- Phân tích: Trung Quốc không thể mất thêm thị trường Anh. Tuyên bố “vô hại” này thực chất là một thông điệp kinh tế: Bắc Kinh cần dòng vốn và công nghệ từ G7, và họ sẵn sàng dùng ngôn từ hòa bình để đổi lấy sự ổn định thương mại.
2. “Chưa bao giờ chiếm đất” – Sự khác biệt trong định nghĩa chủ quyền
Điểm gây tranh cãi nhất trong phát ngôn của ông Tập là khẳng định về việc chưa từng chiếm đoạt lãnh thổ. Ở đây, chúng ta thấy một “lỗ hổng” lớn giữa lời nói và thực địa, xuất phát từ cách định nghĩa chủ quyền khác nhau.
- Dẫn chứng 1 (Biên giới trên bộ): Hãy nhìn vào vụ đụng độ đẫm máu tại thung lũng Galwan năm 2020 giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Cả hai bên đều cáo buộc nhau xâm lấn, cho thấy khái niệm “đất của ai” vẫn chưa được giải quyết rốt ráo trên thực địa.
- Dẫn chứng 2 (Trên biển): Tại Biển Đông, việc Trung Quốc bồi đắp và quân sự hóa các đảo nhân tạo là hiện hữu. Dù Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) năm 2016 đã bác bỏ yêu sách “Đường lưỡi bò”, Bắc Kinh vẫn duy trì sự hiện diện.
- Góc nhìn: Khi ông Tập nói “không chiếm đất”, ông đang nói dựa trên bản đồ do Trung Quốc tự vẽ. Nhưng với luật pháp quốc tế và các quốc gia láng giềng, hành động thực tế (de facto) lại mang màu sắc của sự mở rộng ảnh hưởng (expansionism).
3. Sự “Thực dụng” của người Anh
Tại sao Thủ tướng Starmer lại chấp nhận nghe những lời này mà không phản bác gay gắt ngay tại họp báo?
- Dẫn chứng: Nước Anh sau Brexit đang chật vật tìm kiếm động lực tăng trưởng. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Anh.
- Phân tích: London đang áp dụng chính sách “Realpolitik” (Chính trị thực dụng). Họ tách bạch rạch ròi: Hợp tác làm ăn ở nơi có thể, nhưng vẫn giữ đề phòng về an ninh (thông qua thỏa thuận AUKUS với Mỹ và Úc).
Kết luận
Tuyên bố của ông Tập Cận Bình là một tín hiệu tích cực cho thấy Trung Quốc vẫn ưu tiên đối thoại hơn đối đầu vũ trang. Tuy nhiên, tin cậy cần được xây dựng trên hành động, không phải ngôn từ.
Chừng nào các hoạt động “vùng xám” (grey zone tactics) trên biển và biên giới vẫn tiếp diễn, lời hứa “không bao giờ là mối đe dọa” vẫn chỉ nên được xem là một đòn bẩy ngoại giao để phục vụ lợi ích kinh tế ngắn hạn của Bắc Kinh.
Bài viết này phản ánh quan điểm và phân tích của tác giả dựa trên các sự kiện quốc tế đã được công bố.
