(Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên phát biểu chính thức của ông Donald Trump trên kênh truyền hình Fox News và phản ánh từ tờ The Independent)
Trong một cuộc phỏng vấn thẳng thắn trên kênh Fox News, ông Donald Trump đã đưa ra những tuyên bố mang tính bước ngoặt về chiến lược đối ngoại của Mỹ tại Trung Đông. Ông khẳng định Hoa Kỳ “không nên can thiệp vào Iran ngay từ đầu”, đồng thời ví von sai lầm này với cuộc chiến tranh Iraq trước đây: “Chúng ta đã làm quá tệ. Những gì chúng ta đã làm là một điều ngu ngốc.”
Tuy nhiên, ông Trump cũng lần đầu tiết lộ một chi tiết quân sự đắt giá: Việc Mỹ sử dụng máy bay ném bom chiến lược B-2 tấn công Iran cách đây 9 tháng là hành động then chốt ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân (VKHN). Nếu không có cuộc tấn công đó, “họ đã có VKHN ngay bây giờ và mọi chuyện sẽ hoàn toàn khác.”
Dưới lăng kính của các chuyên gia địa chính trị, phát biểu này phơi bày hai mặt của một chiến lược ngoại giao thực dụng:
1. Bản chất của “Học thuyết Trump”: Răn đe quân sự tối đa kết hợp rút lui chiến lược
- Sử dụng sức mạnh cứng để định hình bàn đàm phán: Việc thừa nhận sử dụng máy bay ném bom B-2 tấn công từ 9 tháng trước cho thấy Mỹ đã áp dụng một đòn đánh phủ đầu khốc liệt nhằm phá hủy năng lực hạt nhân của Iran. Đối với ông Trump, quân sự không phải là công cụ để sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài (như tại Iraq), mà là phương tiện bẻ gãy ý chí và công cụ của đối phương, ép họ phải ngồi vào bàn đàm phán.
- Chủ nghĩa cô lập thực dụng: Lời tự chỉ trích “chúng ta không nên can thiệp” tái khẳng định bản chất của chủ thuyết “Nước Mỹ trên hết” (America First). Ông Trump nhìn nhận việc can thiệp sâu vào nội bộ Trung Đông là sự lãng phí nguồn lực quốc gia. Khi mục tiêu cốt lõi (ngăn chặn vũ khí hạt nhân) đã đạt được bằng giải pháp quân sự chớp nhoáng, Mỹ sẽ ngay lập tức tìm đường rút lui để tránh sa lầy.
2. Sự logic giữa Đòn tấn công 9 tháng trước và Thỏa thuận hòa bình hiện tại
- Từ thực địa đến bàn đàm phán: Chuỗi sự kiện giờ đây đã lộ rõ tính toán mang tính hệ thống. Cuộc tấn công bằng B-2 chín tháng trước đã làm thay đổi hoàn toàn cán cân quyền lực, tước đi “quân bài tẩy” hạt nhân của Iran. Chính thế yếu này đã buộc Tehran phải chấp nhận các điều khoản nghiêm ngặt và dẫn đến Thỏa thuận Hòa bình lịch sử vừa được công bố (dỡ bỏ phong tỏa Eo biển Hormuz và dừng mọi hoạt động quân sự).
- Hạ cánh an toàn cho các bên: Đây là minh chứng điển hình của nghệ thuật ngoại giao “bên bờ vực chiến tranh” (brinkmanship). Sau khi chứng minh năng lực răn đe tối đa, Mỹ mở ra một lối thoát bằng kinh tế và ngoại giao, cho phép đôi bên cùng tuyên bố chiến thắng trước công chúng của mình.
3. Bài học thượng tôn quy luật và kiểm soát giới hạn
- Không có quyền lực tuyệt đối: Phát biểu của ông Trump nhìn ở góc độ quản trị toàn cầu cho thấy một quy luật bất biến: Mọi hành động đơn phương đi quá ranh giới an ninh chung đều sẽ kích hoạt các cơ chế phản ứng và chế tài mạnh mẽ nhất từ hệ thống (ở đây là đòn không kích chiến lược từ Mỹ).
- Sự điều chỉnh tất yếu: Giống như các nguyên tắc thực thi pháp luật quy chuẩn — khi một thực thể có dấu hiệu vượt qua vạch đỏ an ninh, các cơ quan chức năng hoặc lực lượng chế tài sẽ can thiệp trực diện để thiết lập lại trật tự. Việc ông Trump chỉ trích các cuộc can thiệp cũ và mở ra thỏa thuận mới cho thấy: Ngay cả những quốc gia hùng mạnh nhất cũng phải liên tục tự điều chỉnh hành vi của mình để phù hợp với luật chơi chung và bảo vệ lợi ích cốt lõi, thay vì duy trì các hành động đối đầu bất tận.
Lời kết: Tuyên bố trên Fox News đã bóc tách toàn bộ bức tranh hậu trường của Thỏa thuận Mỹ – Iran sắp ký kết tại Thụy Sĩ. Đó không phải là một sự nhượng bộ ngẫu nhiên, mà là kết quả của một chiến lược kết hợp nhuần nhuyễn giữa đòn đánh phủ đầu tàn khốc và nghệ thuật đàm phán thực dụng.
